ZEZ

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

ZEZ

zaburzenie, w którym istnieje odchylenie osi widzenia jednego oka od osi oka ustawionego na wprost. Zez ukryty - zaburzenie równowagi mięśni ocznych. Nierównowaga ta ma miejsce gdy jedna grupa mięśni (np. przywodzących lub odwodzących) jest silniejsza od mięśni o działaniu przeciwnym. Jest to stosunkowo częsta wada. Nierównowaga ta zauważalna jest w momencie wyłączenia widzenia obuocznego, a więc braku konieczności fuzji obrazów. Zjawisko to można zaobserwować przysłaniając jedno oko, które w chwili odsłonięcia przesłony ustawione jest zbieżnie lub rozbieżnie. Przywidzeniu obuocznym oczy znów ustawią się w jednej osi (ortoforia). Wyróżnia się różne formy heteroforii (zbaczania osi) w zależności od kierunku: zbaczanie do wewnątrz fezophoria), na zewnątrz (exophoria) ku górze oraz ku dołowi (typer-, i hypophoria). Rzadką formą jest cyclophoria, gdy oko przemieszcza się rotacyjnie pod zasłoną. Wśród przyczyn wymienia się różnowzroczność i słabą ostrość widzenia jednego oka, nadwzroczność lub długotrwałe przysłonięcie jednego oka u małego dziecka. Z przyczyn ogólnych do dekompensacji prowadzić mogą urazy głowy, stres lub zmęczenie psychiczne. Leczenie opiera się na wyrównaniu wady refrakcji, ćwiczeniach fuzji, a nieraz użyciu szkieł pryzmatycznych. Brak poprawy przy zastosowaniu tych metod i przejście w stan jawnego zeza jest wskazaniem do korekcji operacyjnej. Zez towarzyszący najczęstsza postać zeza, w której oko zezujące towarzyszy ruchom oka prowadzącego, zachowując przy tym stał kąt odchylenia. W zależności od kierunku odchylenia oka zezującego wyróżnia się zez: zbieżny, rozbieżny, ku górze, ku dołowi i skośny. Odchylenie osi jednego oka prowadzi do utraty równowagi sensorycznej obu oczu i poważnych zaburzeń czynnościowych. Oko zezujące traci zdolność widzenia. Powstaje niedowidzenie, a ostrość wzroku może obniżyć się tak znacznie iż jest niemal równoznaczna ze ślepotą. Mechanizm powstawania niedowidzenia jest efektem korowego tłumienia obrazu, który pada na dołeczek środkowy oka zezującego. W oku zezującym powstaje czynnościowy mroczek środkowy. Dołeczek środkowy oka prowadzącego zaczyna korespondować z tym obszarem siatkówki oka zezującego, na który pada obraz fiksowany przez oko prowadzące. Powstaje tak zwana fiksacja ekscentryczna. Im większy kąt zeza tym dalej od dołeczka środkowego znajduje się miejsce ekscentrycznej fiksacji, a ostrość wzroku jest niższa. Nieprawidłowe odchylenie nie musi dotyczyć zawsze tego samego oka. Niekiedy występuje zez naprzemienny. Nie dochodzi wówczas do trwałego tłumienia obrazu i nie powstaje niedowidzenie. Leczenie rozpoczyna się od zalecenia odpowiednich okularów korygujących wadę refrakcji. Noszenie szkieł może w niektórych przypadkach spowodować ustąpienie zeza. Są to przypadki, w których przyczyną zaburzeń w ustawieniu oczu jest napięcie akomodacji, uruchamiane celem kompensacji nadwzroczności. Kolejnym etapem postępowania terapeutycznego jest prowadzenie działań zapobiegających wytworzeniu się czynnościowego niedowidzenia. Cel ten osiągany jest przez wyłączenie z procesu widzenia oka pro-wadzącego i zmuszenie oka zezującego do prawidłowej fiksacji dołeczkowej. Najprostszą techniką jest metoda zasłaniania oka prowadzącego przez założenie przesłonki na okulary lub bezpośrednie zasłanianie oka. Metodę tę można wykorzystywać nawet przez 6 dni w tygodniu natomiast 7 dnia zakrywa się oko zezujące. Inna metoda - penalizacji polega na karaniu oka prowadzącego przez farmakologiczne upośledzanie ostrości wzroku tego oka oraz odpowiedni dobór szkieł okularowych. Sprzyja to poprawie ostrości wzroku oka niedowidzącego i zmniejszeniu kąta zeza. Metoda pleoptyczna polegająca na pobudzaniu obszaru dołeczkowego bodźcami świetlnymi przy równoczesnym wyłączaniu miejsca fałszywej fiksacji wykorzystywana jest u dzieci powyżej 4 r.ż. Kolejny etap postępowania terapeutycznego polega na wyrobieniu prawidłowego obuocznego widzenia. W tym celu wykorzystuje się metody ortoptyczne np. zastosowanie pryzmatów, co powoduje przesunięcie obrazu powstającego na siatkówce w pożądanym kierunku. Szkła pryzmatyczne są zakładane na korygujące wadę refrakcji szkła okularowe.





Zobacz również, zioła ZEZ: