A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
R -
S -
T -
U -
W -
Z
WSTRZĄS
stan, w którym krew krążąca w układzie naczyniowym nie może zaspokoić potrzeb organizmu, zarówno w zakresie wymiany gazowej (dostarczanie tlenu i usuwanie dwutlenku węgla), regulacji hormonalnej i termicznej, a także metabolicznych. Jest to zaburzenie ogólnoustrojowe, którego przyczyny mogą być wielorakie. W wyniku urazu dochodzi do obniżenia objętości krwi i płynu pozakomórkowego (wstrząs hipowolemiczny lub krwotoczny), w wyniku uszkodzenia serca nie może ono przepompować krwi w krążeniu (W. sercowopochodny kardiogenny), porażenie mięśniówki naczyń krwionośnych prowadząc do ich rozszerzenia powoduje niedostateczne wypełnienie (wykrwawienie do własnego łożyska naczyniowego - wstrząs naczynioruchowy toksyczny lub septyczny). Niezależnie od przyczyny nieleczony W. prowadzi do śmierci. Wspólnymi objawami wszystkich postaci W. są obniżenie ciśnienia krwi, przyspieszenie słabo wyczuwalnego tętna, przyspieszenie i spłycenie oddechu, bla-dość powłok, zimny pot, zaburzenia świadomości aż do nieprzytomności. Wstrząs kardiogenny spowodowany spadkiem wydajności serca występuje nieraz w trakcie długotrwałej choroby serca, a powstaje na skutek zawału serca mięśniowego lub zatoru tętnicy płucnej. Charakteryzuje się bólem w klatce piersiowej i śmiertelną trwogą, wzmożonym wypełnianiem się żył szyjnych, pacjent odczuwa duszność, może wystąpić rzężący oddech i wydzielina przy kaszlu podbarwiona krwią. Niekiedy spada częstość tętna. Wstrząs może być wywołany utratą krwi na zewnątrz lub do wewnątrz (wstrząs krwotoczny), utratą osocza (oparzenie) lub utratą wody i elektrolitów (w wyniku masywnych wymiotów lub biegunki). Do powstania wstrząsu krwotocznego dochodzi wówczas, gdy ubytek krwi przekracza możliwości adaptacyjne narządu krążenia (utrata przekraczająca 25% krwi krążącej). Na drodze odruchów neurohormonalnych dochodzi do przyspieszenia tętna i oddechu celem kompensacji niedostatecznego zaopatrzenia tkanek, a jednocześnie niektóre obszary krążenia zostają z niego wyłączone - niedokrwienie (jelita, skóra, mięśnie) aby pozostającą krew skierować do narządów koniecznych do przeżycia (serce, mózg, płuca). Odruch ten to centralizacja krążenia. Do czasu, kiedy w narządach wewnętrznych dojdzie do nieodwracalnych zmian niedokrwiennych W. jest odwracalny przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia. Wstrząs naczynioruchowy, czyli powiększenie pojemności układu naczyniowego przy niezmienionej objętości krwi krążącej może powstać na drodze wadliwej regulacji przez układ nerwowy - ból, przerażenie, nagłe bodźce termiczne mogą wywołać gwałtowne rozszerzenie naczyń i zwolnienie tętna powodując spadek ci-śnienia krwi (wstrząs neurogenny, na skutek zatrucia wstrząs septyczny lub toksyczny, a także w wyniku reakcji uczuleniowej wstrząs anafilaktyczny. Każdy przypadek W. musi być leczony natychmiast w warunkach oddziału Intensywnej Opieki Medycznej, z naciskiem na szybkie, skoordynowane, wielokierunkowe działania. Polega ono na korekcji przyczyny (chirurgiczne opanowanie krwotoku, przetaczanie płynów i krwi, leczenie zakażenia i uczulenia) oraz wszystkich zaburzeń ogólnoustrojowych. Doraźnie każdy chory we W. skorzysta z pozycji leżącej, zabiegów resuscytacji bezprzyrządowej, czy też zatamowania krwotoków zewnętrznych, natomiast nie należy im podawać płynów lub leków doustnie.