A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
R -
S -
T -
U -
W -
Z
WOLNE RODNIKI
cząsteczki związków organicznych (najczęściej tlenu) posiadające 1 wolny (niesparowany) elektron. Są wysoce reaktywne chemiczne w dążeniu do uzupełnienia brakującego elektronu z cząsteczek związków znajdujących się w ich otoczeniu. Napotkawszy te cząsteczki, błyskawicznie wchodzą z nimi w reakcje (utleniają je same ulegając redukcji) i przejmują potrzebny im elektron, powoduje to jednakże uszkodzenia białek, tłuszczów i kwasów nukleinowych zdrowych komórek, a także spustoszenie w zasobach tlenowych. W efekcie W.R. są wybitnie szkodliwe, przyczyniając się do przedwczesnego starzenia się organizmu. Tworzą się one w organizmie w sposób biologicznie naturalny, podczas procesów przemiany materii oraz rozpadu zużytych komórek. Na przykład: W.R. nadtlenkowe powstają w łańcuchu oddechowym mitochondriów podczas przenoszenia elektronów na tlen. Podczas tej reakcji powstaje woda i nieznaczna ilość nadtlenku wodoru oraz W.R. nadltelnkowego. Generują one z kolei W.R. hydroksylowe. Reakcje te nie są jednak niebezpieczne dla organizmu, gdy posiada on sprawny układ ochronny (antyoksydacyjny wymiatające W.R.). Nadtlenek wodoru, podobnie, jak inne nadtlenki, wymiatany jest sprawnie enzymami antyoksydacyjnymi (katalazą, peroksydazą i dysmutazą nadtlenkową). Proces ten wspomagają czynniki antyoksydacyjne, takie jak: glutation, witaminy E i C. Jednak gwałtownemu zwiększaniu się ich stężenia sprzyjają stany zapalne, zwłaszcza przebiegające z gorączką, zażywanie wielu leków, a także stres, zanieczyszczenia powietrza, palenie papierosów, alkohol i środki chemiczne (wysoko przetworzona żywność o długim terminie ważności) oraz produkty zwierające duże ilości tłuszczu: wyroby cukiernicze, mięsne, chipsy, frytki. Przykładem takiej sytuacji jest stres oksydacyjny: jeśli komórki są przez pewien czas niedocenione (niedokrwione) i nagle otrzymują ładunek tlenu po przywróceniu dopływu krwi tętniczej przez otwarcie zamkniętego (lub uszkodzonego) uprzednio naczynia (reperfuzja) generują wówczas w nadmiarze W.R. nadlenkowe i hydroksylowe. Ich ogromna aktywność chemiczna powoduje rozbijanie wiązań międzycząsteczkowych w wielu strukturach komórki (nawet pękanie podwójnej helisy DNA i uszkodzenia genomu). Reasumując W.R. działają na nasz organizm destrukcyjnie w różnoraki sposób: uszkadzają materiał genetyczny w komórkach, co może prowadzić do powstania zmian nowotworowych, osłabiają działanie układu odpornościowego, przyczyniają się do powstania blaszki miażdżycowej w tętnicach, uszkadzają komórki nerwowe, przyczyniają się do powstawania zaćmy, uszkadzają krwinki czerwone, niszczą komórki serca, nerek, mózgu i innych ważnych narządów, przyspieszają proces starzenia się organizmu. Z drugiej strony, organizm wykorzystuje W.R. tlenu do celów pożytecznych, na przykład obrony przed mikroorganizmami. Kiedy wyspecjalizowane komórki obronne przystępują do niszczenia intruzów, potrzebują dużo tlenu (tj. zjawisko wybuchu oddechowego). Wtedy tlen jest gwałtownie pobierany i zużywany przez specjalny enzym do produkcji wolnych rodników, wykorzystywanych z kolei do zabijania atakujących mikroorganizmów (bakterii, irusów itp.). Poza wymienionymi witaminami C i E, do silnych antyoksydantów należą: witamina A, niektóre produkty przemiany materii: kwas moczowy i bilirubina, a poza tym betakaroten, selen, luteina. Obecnie uważa się, że główna korzyść z suplementacji (lub odpowiedniej diety) wymienionymi witaminami wynika z ich zdolności do neutralizowania (redukcji) W.R.