RZEŻĄCZKA

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

RZEŻĄCZKA

RZEŻĄCZKA- (Conorr/ioea), tryper, potocznie: wiewiór; ostra choroba zakaźna nabłonka cewki moczowej, szyjki macicy odbytnicy, gardła lub oczu mogąca prowadzić do bakteriemii i powikłań przerzutowych. Wywołana jest przez gonokoki (Cramujemne bakterie odkryte w 1879 r. przez niemieckiego dermatologa Neissera) - dwoinki rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae), które rosną parami i stąd pochodzi ich nazwa. R. to jedna z najbardziej rozpowszechnionych chorób przenoszonych drogą płciową (wenerycznych) i jest ona jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności u kobiet. Choroba szerzy się na wiele sposobów, ale najpowszechniejszym jest kontakt płciowy, w tym również analny i oralny. R. przenosi się także z zakażonej matki na noworodka w czasie porodu. Jest to przyczyną zakażenia oka, co może być bardzo niebezpieczne. Jeśli zakażanie występuje w innym miejscu niż oko (układ płciowy, moczowy, pokarmowy), to należy podejrzewać, że dziecko było wykorzystywane seksualnie. U kobiet początkowym miejscem zakażenia jest zwykle szyjka macicy, natomiast u mężczyzn cewka moczowa. Stamtąd infekcja rozprzestrzenia się dalej. Może na przykład objąć jamę macicy i jajowody, będąc przyczyną zapalenia narządów miednicy mniejszej. Doprowadza to w wielu przypadkach do niepłodności, albo ciąży ekotopowej (pozamacicznej - występującej poza jamą macicy). Niestety, początkowe objawy u kobiet bywają bardzo dyskretne i słabo wyrażone; niekiedy nawet przewlekłe zakażenie pozostaje bezobjawowym. W przypadkach przebiegających z objawami rozwijają się one do 10 dni po stosunku seksualnym z zarażonym partnerem. Początkowo chora odczuwa ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu i może pojawić się krwista bądź żółtawa wydzielina z pochwy (upławy). Zdarza się i tak, że wydzielina występuje bez sensacji w oddawaniu moczu lub odwrotnie ból i pieczenie bez wydzieliny. Jeśli zakażenie postępuje dalej, rozprzestrzeniając się w tkankach miednicy, to pojawia się ból w dole brzucha, krwawienia między miesiączkowe, wymioty i gorączka. U mężczyzn choroba jest zwykle bardziej widoczna. Pojawia się wydzielina z cewki moczowej oraz palenie i ból podczas oddawania moczu. Objawy mają zwykle większe niż u kobiet nasilenie. R. może występować także w odbytnicy (u kobiet poza stosunkami analnymi infekcja może szerzyć się z pochwy i krocza). Symptomami są wtedy wydzielina, swędzenie i czasami ból w okolicach odbytu. W rozpoznaniu stosuje się techniki, które wykrywają obecność dwoinki rzeżączki w podejrzanym materiale (np. wydzielinie z pochwy). Taki wymaz barwi się najpierw i ogląda pod mikroskopem. Niestety ta metoda jest wystarczająca tylko u mężczyzn, u kobiet pomimo infekcji można nie wykazać winowajców. Dzieje się tak, aż w połowie przypadków (jest mało czuła). Aby rozpoznanie było pewniejsze, pobrane wymazy bada się na obecność genów bakterii. Są to nowe metody i nie zawsze dostępne. Pozwalają jednak na prawie 100-procentowe postawienie diagnozy. Stosuje się również hodowlę bakteryjną. Podstawowym leczeniem była dawniej kuracja penicyliną, jednak bakterie zdążyły się na nią uodpornić. Obecnie stosuje się głównie antybiotyki z grupy cefalosporyn (często wystarczy jedna dawka). Poza tym należy zbadać (o czym często się nie pamięta) wszystkich partnerów seksualnych chorej osoby. W trakcie kuracji należy oczywiście unikać kontaktów seksualnych. Po zakończonym leczeniu wskazane jest badanie kontrolne, zdarza się bowiem, że dany szczep bakterii jest oporny na podawane leki. Najbardziej niebezpieczne w związku z zakażeniem dwoinką rzeżączki jest zapalenie narządów miednicy mniejszej. Występują wtedy bóle brzucha, ból w trakcie stosunku, krwawienia międzymiesiączkowe i gorączka. Nie zdiagnozowana w odpowiednim momencie i nie leczona choroba może uszkodzić wyściółkę jajowodu, doprowadzając do jego bliznowacenia i w konsekwencji, do niepłodności. Może się również zdarzyć, że bliznowacenie jest tylko częściowe. Wtedy zapłodnione jajo zatrzymuje się na przeszkodzie w drodze do jamy macicy. Nie obumiera jednak, ale rozwija się dalej (najczęściej w jajowodzie) w ten sposób powstaje ciąża jajowodowa (pozamaciczna lub ektopowa). W takiej sytuacji jajowód pęka, a przerwane naczynia krwionośne są źródłem znacznego krwotoku i wstrząsu. Jeśli nie zareaguje się odpowiednio wcześnie, może dojść do zgonu. Innym, bardzo rzadkim powikłaniem jest rozprzestrzenienie się infekcji z dróg rodnych do stawów na drodze
krwionośnej. Równie rzadkie jest rzeżączkowe zapalenie jąder u mężczyzn, co jednak podobnie jak u kobiet może skończyć się niepłodnością. Zarażona kobieta w ciąży może przenieść infekcję w trakcie porodu na noworodka, wywołując u niego ciężkie zakażenie tkanek oka, dlatego rutynowo, prawie natychmiast po urodzeniu, wkrapla się dziecku do worka spojówkowego azotan srebra zabijający dwoinki rzeżączki (zabieg Credego). Nieleczona R. na skutek osłabienia bariery ochronnej stwarzanej przez śluzówkę zwiększa też ryzyko zakażenia się innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, m.in. AIDS. Stosowanie prezerwatywy chroni przez zakażeniem zarówno R. jak i AIDS. Jak dotychczas nie wynaleziono efektywnej szczepionki.