RTĘĆ

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

RTĘĆ

(Hg, hydrargyrum); jest jedynym pierwiastkiem metalicznym ciekłym w normalnej temperaturze, występuje w przyrodzie głównie w postaci siarczku HgS (cynober). Złoża cynobru zawierają niekiedy niewielkie ilości rtęci w stanie wolnym. Ma dużą gęstość, rozpuszcza metale, tworząc amalgamaty (z wyjątkiem żelaza, platyny, wolframu i molibdenu) - amalgamaty srebra i kadmu są stosowane do plombowania zębów. R. wykazuje dużą lotność - w temperaturze 20°C w powietrzu znajduje się 14mgHg/m3 w stanie równowagi dynamicznej. Dawka progowa R., czyli stężenie uważane za bezpieczne wynosi 0,05mgHg/m3 powietrza, dlatego rozlana R. stanowi potencjalne niebezpieczeństwo zatrucia. Dzięki swoim właściwościom znalazła zastosowanie do wypełniania termometrów, barometrów, manometrów, pomp próżniowych, itp. Niezależnie od postaci i drogi, w jaki sposób R. dostanie się do środowiska wodnego, mikroorganizmy metylują ją i w ten sposób powstaje zawsze metylek rtęci. Jest on rozpuszczalny w tłuszczach, a zarazem bardzo toksyczny i trwały - jest to główna postać rtęci, która kumuluje się w żywych organizmach. 80% R. wchłoniętej przez układ oddechowy pozostaje w organizmie, a stężenie par R. w tkankach i powietrzu ma się jak 20:1. Wchłaniane do organizmu człowieka alkilowe związki rtęci szybko przedostają się po przez krwiobieg do komórek mózgu, gdzie naruszają barierę krew-mózg, co prowadzi do za-burzeń metabolizmu układu nerwowego. Również ten metal tworzy bardzo trwałe połączenia z grupami tiolowymi białek i enzymów, zakłócając ich funkcję. Ogólnie uważa się, że błona komórkowa jest pierwszym miejscem atakowanym przez R. i inne metale ciężkie. Choć stężenie metylortęci w nerkach jest znacznie większe niż w mózgu, uszkodzenie nerek nie dorównuje
uszkodzeniu ośrodkowego układu nerwowego. Jedną z najwcześniejszych zmian biochemicznych przed wystąpieniem objawów fizjologicznych w zatruciach metylortęcią jest zaburzona biosynteza białka. Objawy zatrucia przewlekłego parami R. metalicznej: osłabienie, bóle głowy, kończyn, ślinotok, zapalenie jamy ustnej, rozchwianie i wypadanie zębów, uporczywe wysychanie jamy ustnej, niebiesko-fioletowy rąbek na dziąsłach, biegunki, uszkodzenie nerek i ośrodkowego układu nerwowego. Objawy zatrucia przewlekłego parami R. metalicznej: drżenie, zaburzenia umysłowe, zapalenie dziąseł. Ze wzrostem stężenia R. pojawiają się następujące objawy: drżenia rtęciowe, niezborność chodu, zaburzenia mowy, zaburzenia móżdżku, zaburzenia słuchu, śmierć.