A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
R -
S -
T -
U -
W -
Z
RASY LUDZKIE
podgatunki rodzaju ludzkie-go; rozróżniamy cztery podstawowe R. ludzkie: biatą (europejską), żółtą (mongoloidalną), czarną (negroidalną) i australijską (aborygeni). Każdą z R. można podzielić na różne populacje różnią-ce się częstością występowania niektórych cech dziedzicznych. Generalnie rasa biała ma jasny kolor skóry oraz bardzo zróżnicowany kolor i rodzaj włosów oraz kolor oczu. Należy do niej większość Europejczyków, mieszkańcy północnej Afryki i Bliskiego Wschodu oraz Hindusi. Rasa żółta najczęściej ma jasną skórę, ale bardziej płaską twarz i nos, proste, czarne włosy i oczy od jasno do ciemnobrązowych. Zalicza się do niej nie tylko większość Azjatów, Eskimosów, ale także rdzennych Amerykanów (Indian amerykańskich). Typowy przedstawiciel rasy australijskiej (Aborygeni i mieszkańcy wielu wysp Pacyfiku) ma ciemną skórę, włosy czarne falujące, a oczy piwne. Rasa czarna (Murzyni) charakteryzuje się ciemną skórą, wydatną dolną żuchwą, szerokimi nozdrzami i wargami, grubymi czarnymi włosami i ciemno-brązowymi oczami. Nasi przodkowie stopniowo przemieszczali się z Afryki do Azji, a z tych dwóch kontynentów wędrowali do pozostałych części świata, gdzie musieli się przystosować do różnych klimatów i odmiennych warunków życia, a w procesie tej adaptacji powstawały współczesne R. Na kolor skóry wpływają trzy podstawowe barwniki: karoten (żółty), hemoglobina (czerwo-ny) i melanina (brązowy). Melanina jest produkowana przez melanocyty skóry, występujące w takiej samej liczbie u różnych R. ludzkich, są one jednak inaczej rozmieszczone. U przedstawicieli rasy czarnej melanocyty występują w skupiskach i wytwarzają wyjątkowo duże ziarna melaniny co wynika z adaptacji do silnego promieniowania słonecznego. Jasna skóra reaguje na nasłonecznienie zwiększeniem produkcji melaniny prowadzącym do powstania opalenizny, z drugiej jednak strony w rejonach o niskim nasłonecznieniu przepuszcza więcej promieniowania UV, potrzebnego organizmowi do produkcji witaminy D (niezbędna w prawidłowym metabolizmie kości i gospodarce wapniowo-fosforanowej). Ciemnoskórzy mieszkający w regionach o niskiej intensywności nasłonecznienia cierpią niekiedy na zaburzenia związane z niedoborem tej witaminy. Z ilością melaniny w organizmie związane są też kolor oczu i włosów. Włosy blond i niebieskie oczy są rezultatem ubogiej pigmentacji, podczas gdy czarne włosy i brązowe oczy są spowodowane intensywną pigmentacją. Rodzaj włosów, tzn. czy są kręcone, falujące czy proste zależy od odmian białka tworzących łodygę włosa. Barwniki oczu filtrując nadmiar promieniowania słonecznego chronią wewnętrzne warstwy oka przed uszkodzeniem, zatem oczy ciemne świadczą o konieczności przeciwdziałania intensywnemu promieniowaniu. Generalnie ludzie z zimnych stref klimatycznych są krępi, mają stosunkowo krótkie ręce i nogi, co wiąże się z mniejszą powierzchnią ciała i większą proporcją tkanki tłuszczowej służącym lepszemu zatrzymywaniu ciepła. Osoby z gorących stref klimatycznych są zwykle wysocy smukli, mają długie kończyny zapewniające szybkie oddawanie ciepła. Ogólnie rzecz biorąc człowiek lepiej znosi gorąco, stąd kolebką ludzkości jest Afryka, a główne różnice pomiędzy rasami spowodowane są różnymi mechanizmami ułatwiającymi przeżycie w niskich temperaturach. Przykładowo Lapończycy wytwarzają szczególnie dużo ciepła, a ich układ krwionośny wyjątkowo dużo energii cieplnej dostarcza do tkanek rąk i stóp, co zapobiega odmrożeniom, Aborygeni i Buszmeni z pustyni Kalahari w Afryce potrafią zachować normalną temperaturę ciała w krańcowych warunkach, zarówno upału, jak i chłodu (są w stanie spać nago w temperaturach zbliżonych do zera). Klimat determinuje tak-że kształt ludzkiej twarzy. Wypukłości twarzy rasy żółtej zostały zredukowane w celu zminimalizowania jej powierzchni (np. mniejszy nos czy łuki brwiowe), szpary powiekowe są węższe, a oczy dodatkowo chronione poduszeczką tłuszczową. Poduszki tłuszczowe wokół nosa zapewniają tak-że lepsze ogrzanie wdychanego powietrza i izolację zatok przynosowych. Mięśnie palców rąk i stóp u rasy mongoloidalnej doskonale funkcjonują w niskich temperaturach, podczas gdy dłonie i stopy Europejczyków i Murzynów sztywnieją na mrozie i stają się bezużyteczne. Kształt czaszki i wielkość mózgu jest kolejną cechą różniącą poszczególne rasy, jednak nie wpływa to na poziom inteligencji (u R. negroidalnej i australijskiej czaszki są wydłużone, u białej nieco szersze, natomiast mózg jest największy u mongoloidów). Ludzie mieszkający wysoko w górach są zaadoptowani do niskiej zawartości tlenu w powietrzu, stąd u ludów górskich klatki piersiowe są szersze, mają oni więcej krwinek czerwonych oraz większe serca i płuca od ludów nizinnych. Z R. powiązane jest występowanie niektórych chorób. Ich źródłem są anomalie genetyczne przekazywane dzieciom przez rodziców oraz warunki środowiskowe. Przykładem jest anemia sierpowato-komórkowa, pojawiająca się u osób R. czarnej, będąca wynikiem defektu w budowie hemoglobiny znajdującej się w erytrocytach chorego (hemoglobina S). Uważa się, że ten bardzo powszechny defekt jest przystosowaniem zapobiegającym malarii, gdyż pasożyt ten nie atakuje uszkodzonych w ten sposób krwinek. Korzyść taką odnoszą jedynie heterozygoty genu kodującego budowę hemoglobiny, gdyż posiadają w swoim krwioobiegu krótko żyjące, ale odporne na malarię krwinki sierpowate oraz bardziej wydajne w przenoszeniu tlenu krwinki prawidłowe. Osobnicy homozygotyczni (posiadają jedynie uszkodzone krwinki), pomimo pełnej odporności na pasożyta malarii, umierają wcześnie w obrazie dramatycznej anemii lub z powodu większej podatności na zakażenia.