A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
R -
S -
T -
U -
W -
Z
NIEDOTLENIENIE
hipoksja; niewystarczająca podaż tlenu do tkanek upośledzająca ich prawidłową czynność. Może dotyczyć całego organizmu lub ograniczać się do jednego narządu. Przyczyną niedotlenienia może być obniżenie prężności tlenu w krwi tętniczej (tzw. hipoksemia), które jest wynikiem obniżenia ciśnienia O, we wdychanym powietrzu lub zmniejszeniem wymiany gazowej w płucach. Upośledzenie wymiany gazowej w płucach ma miejsce w czasie: hipowentylacji (przy zbyt małej częstości i głębokości oddechów); w chorobach płuc z towarzyszącym zniszczeniem ścian pęcherzyków płucnych (co upośledza dyfuzję tlenu do naczyń włosowatych); przy przecieku czynnościowym lub anatomicznym w płucach. Z przeciekiem czynnościowym spotkać się można, gdy zaburzona jest proporcja między wentylacją pewnej części płuc, a przepływem krwi przez tę część. Zbyt niskie upowietrzenie tkanki płucnej uniemożliwia prawidłowe wysycenie tlenem krwi przez nią przepływającej. Dochodzi wówczas do mieszania się krwi lepiej utlenowanej z krwią o niedostatecznej ilości tlenu, czego efektem jest obniżenie prężności i zawartości tlenu w całej objętości krwi. Przeciek anatomiczny jest wynikiem wrodzonych wad serca; ma miejsce także przy zapadniętych pęcherzykach płucnych. Poza obniżoną prężnością tlenu niedotlenienie może wystąpić również przy niedokrwieniu, w anemii i w przypadku inaktywacji enzymów istotnych w utlenianiu biologicznym i fosforylacji oksydacyjnej. Najczęstszą przyczyną hipoksji krążeniowej (z niedokrwienia) jest zaawansowana miażdżyca naczyń krwionośnych. Patomechanizm niedotlenienia w anemii związany jest z niewystarczającym stężeniem hemoglobiny w krwinkach czerwonych i przez to zmniejszoną zawartością tlenu w krwi. Tzw. hipoksja histotoksyczna wywołana jest zahamowaniem czynności enzymów, które biorą udział w reakcjach wykorzystujących tlen. Mimo dostępności tlenu tkanki nie są zdolne do jego wykorzystania, co wywołuje sytuację analogiczną do jego braku. Niedotlenienie objawia się różnie w zależności od prędkości pojawiania się, stopnia obniżenia prężności tlenu oraz od możliwości rekompensowania niedoboru O,. Znaczne niedotlenienie pojawiające się nagle (np. dekompresja kabiny samolotu) wywołuje utratę przytomności w ciągu 15-20 sekund, a po upływie ok. 5 minut prowadzi do nieodwracalnego zniszczenia tkanki mózgowej. Ostre niedotlenienie objawia się zaburzeniami koordynacji ruchowej, niewyraźną mową, może również prowadzić do utraty przytomności. Przy niedotlenieniu przewlekłym (choroba serca lub płuc, długotrwałe przebywanie na wysokości 3500-6000 m n.p.m.) chory odczuwa duszność, ma trudności w oddychaniu, występuje oddech typu Cheyne'a-Stokesa. Klinicznie na rozpoznanie niedotlenienia naprowadzają: sinica (widoczna najlepiej na wargach, płatkach usznych i pod płytkami paznokciowymi), tachykardia oraz wzrost częstości i głębokości oddychania.