NERWY CZASZKOWE
A - B -
C - D -
E - F -
G - H -
I - J -
K - L -
M - N -
O - P -
R - S -
T - U -
W - Z
w nakrywce śródmózgowia i składa się z części przywspółczulnej (jądra Westphala-Edingera) dla wewnętrznych mięśni oka i położonego zewnętrznie jądra dla mięśni poprzecznie prążkowanych gałki ocznej. Nerw przebiega na podstawie mózgu, przez zatokę jamistą, dno oczodołu i przechodzi przez szczelinę oczodołową górną. Tu oddziela się część przywspółczulna do zwoju rzęskowego i włókna unerwiające mięśnie wewnętrzne oka (rzęskowy, zwieracz i rozwieracz źrenicy), mięsień dźwigacz powieki. Porażenie nerwu III objawia się opadaniem powieki, zezem porażennym, rozszerzeniem źrenicy, brakiem odruchu na światło i zniesieniem akomodacji. Porażeniu nerwu III może towarzyszyć niedowład połowiczy po stronie przeciwnej - zespół Webera. Nerw bloczkowy (IV) - należy do nerwów czaszkowych odpowiedzialnych za unerwienie mięśni poruszających gałką oczną. Jądro nerwu IV leży w okolicy okołowodociągowej substancji szarej na wysokości wzgórków dolnych. Nerw IV unerwia mięsień skośny górny, który zwraca gałkę oczną ku dołowi i na zewnątrz. Porażenie tego nerwu objawia się dwojeniem przy spojrzeniu w każdym kierunku z wyjątkiem spojrzenia ku górze. Nerw trójdzielny (V) - jest to nerw mieszany, czuciowo-ruchowy. Jądra czuciowe nerwu zlokalizowane są w pniu mózgu i rdzeniu szyjnym. Biorą udział w przenoszeniu bodźców dotyku, dyskryminacji oraz czucia bólu i temperatury. Obszary części ruchowej nerwu mieszczą się w okolicy nakrywki mostu. Wypustki jąder - korzeń czuciowy i ruchowy, dochodzą do zwoju trójdzielnego skąd rozdzielają się na trzy główne gałęzie: nerw oczny, szczękowy i żuchwowy. Unerwienie czuciowe obejmuje skórę twarzy, czoła, rogówkę, spojówki, jamę ustną i nosowo-gardłową, zęby, zatoki, ślinianki. Ruchowo nerw V unerwia mięśnie uczestniczące w procesie żucia. Uszkodzenie nerwu na różnych poziomach jego przebiegu prowadzi do osłabienia lub zaniku mięśni żucia, zaburzenia czucia twarzy (niedoczulica), osłabienia odruchu rogówkowego. Uszkodzenie zwoju nerwu V objawia się bardzo silnymi bólami twarzy, często epizodycznymi. Najczęstszym objawem jest neuralgia charakteryzująca się atakami bólu połowiczego twarzy promieniującego wzdłuż gałęzi nerwu V -rwa twarzowa. Ból trwa 1-2 minut. Ataki bólu są prowokowane żuciem, mówieniem, zmianą temperatury lub zmianami rozrostowymi. Neuropatia nerwu V jest zespołem objawowym charaktery-zującym się parestezjami, przewlekłymi bólami twarzy, zmianami troficznymi skóry w obrębie unerwienia nerwu V. Dodatkowo stwierdza się zaburzenia czucia, odruchu żuchwowego i rogówkowego. Nerw odwodzący (VI) - jądro tego nerwu leży w obrębie mostu. Nerw ten należy do grupy nerwów unerwiających mięśnie poruszające gałką oczną. N. VI unerwia mięsień prosty boczny, który odwodzi gałkę oczną. Uszkodzenie nerwów gałkoruchowych powoduje zwykle dwo-jenie obrazu oraz nieprawidłowe ustawienie gałki ocznej. Prowadzić to może do zeza zbieżnego. Nerw twarzowy (VII) - jest nerwem mieszanym, czuciowo-ruchowym. Część ruchowa zaopatruje mięśnie mimiczne twarzy i mięsień szeroki szyi. Część czuciowa (nerw pośredni) prowadzi włókna z przewodu słuchowego zewnętrznego, pobudza wydzielanie z gruczołów ślinowych i gruczołu łzowego, przewodzi impulsy smakowe z języka. Uszkodzenie nerwu VII prowadzi do osłabienia mięśni twarzy, opadania kącika ust, niewyraźnej mowy. Jednostronne uszkodzenie nerwu powoduje porażenie połowicze mięśni mimicznych twarzy. Dochodzi do wygładzenia czoła, niedomykania szpary powiekowej z wyciekiem łez. W zależności od miejsca uszkodzenia może dojść do zaburzenia wydzielania łez, zaburzenia smaku, nadwrażliwości słuchowej na tony niskie. Najczęstszymi przyczynami porażenia są guzy, zaburzenia naczyniowe, stwardnienie rozsiane, zakażenie wirusowe. Niekiedy dochodzi do samoistnego porażenia nerwu VII - porażenie Bella. Przyczyna choroby jest nieznana. Czynnikami ryzyka są nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Początek choroby jest nagły, z towarzyszącym bólem w okolicy kąta żuchwy. Dochodzi do porażenia mięśni mimicznych, zaburzenia smaku, wydzielania śliny i łez oraz nadwrażliwości na tony niskie. U połowy chorych objawy choroby ustępują samoistnie w ciągu 6 miesięcy. Następstwem choroby może być trwałe osłabienie mięśni mimicznych twarzy. Nerw przedsionkowo-ślimakowy (VIII) - jest nerwem czuciowym. Składa się z dwóch części: części należącej do układu słuchu (nerw słuchowy) i części układu równowagi (nerw przedsionkowy). Nerw słuchowy powstaje z wypustek zwoju spiralnego i przewodzi impulsy akustyczne z narządu spiralnego (Cortiego), przez kanał słuchowy przechodzi do pnia mózgu. Włókna słuchowe ulegają częściowo skrzyżowaniu i dochodzą do móżdżku i jąder nerwów gałkoruchowych. Drogi te prowadzą do pól korowych - pól słuchowych, gdzie dźwięk jest identyfikowany i analizowany. Uszkodzenie drogi słuchowej prowadzi do niedosłuchu lub głuchot} Objawy te są najczęściej następstwem zmian naczyniowych, zapalnych lub guzów w pniu mózgu. Jednostronne uszkodzenie korowych ośrodków słuchu może objawiać się aurą słuchową napadu padaczkowego, szumem w uszach z postępującym ubytkiem słuchu. Nerw przedsionkowy - wraz z nerwem słuchowym wchodzi do pnia mózgu i w rdzeniu przedłużonym tworzy kompleks jąder. Posiadają one połączenia z móżdżkiem, neuronami y i a rdzenia kręgowego i nerwami gałkoruchowymi. Połączenia te służą do sprawnego utrzymania stanu równowagi i stabilizacji postawy ciała. Niedomoga układu przedsionkowego objawia się zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami, oczopląsem i zbaczaniem kończyn. Cechą charakterystyczną układu przedsionkowego jest oczopląs - mimo-wolne ruchy gałek ocznych. Przyczyną tych zmian najczęściej są procesy naczyniowe, rozrostowe, guzy, działania uboczne niektórych leków. Nerw językowo-gardłowy (IX) - jest nerwem mieszanym, ruchowo-czuciowym. Obszar jądrowy części ruchowej znajduje się w rdzeniu przedłużonym (jądro dwuznaczne). Nerw opuszcza czaszkę przez otwór dla żyły szyjnej i tworzy dwa zwoje (górny i dolny). Ich wypustki unerwiają czuciowo błonę śluzową gardła, migdałków, podniebienia, smakowo V3 tylną języka. Nerw IX unerwia splot bębenkowy, ślinianki przyuszne, mięsień rylcowo gardłowy zatokę tętnicy szyjnej. Objawami jego uszkodzenia są: utrata smaku, brak odruchu połykania, zniesienie czucia bólu w górnej części gardła, porażenie podniebienia miękkiego. Najczęściej przyczyną uszkodzenia nerwu IX są zmiany w okolicy otworu żyły szyjnej. W obrębie unerwienia nerwu IX mogą występować bóle o charakterze neuralgicznym w nasadzie języka, migdałkach, podniebieniu miękkim z promieniowaniem do ucha. Wyzwalane są one w trakcie połykania, ziewania, kaszlu. Neuralgia objawowa występuje w guzach. W przypadku braku poprawy po leczeniu farmakologicznym stosuje się leczenie chirurgiczne. Nerw błędny (X) - jest nerwem mieszanym. Wychodzi z czaszki w otworze szyjnym, tworzy dwa zwoje: górny i dolny (guzowaty). Jest najdłuższym nerwem czaszkowym, który na swym przebiegu oddaje liczne gałęzie. Do głównych odgałęzień należą: gałąź oponowa, uszna, gardłowa, nerw krtaniowy górny, N. krtaniowy wsteczny, gałąź sercowa, oskrzelowa i trzewna. Całkowite obustronne uszkodzenie nerwu X prowadzi do śmierci z przyczyn oddechowych i krążeniowych. Jednostronne uszkodzenie N. X objawia się nosową mową, chrypką, zaburzeniami połykania, przyspieszeniem czynności serca, niemiarowością rytmu serca. Przyczynami uszkodzenia N. Xsąguzy ogniska krwotoczne, rozmiękanie, tętniaki, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, urazy. Nerw dodatkowy (XI) - jest nerwem ruchowym. Jądro nerwu (część opuszkowa) położone jest ku dołowi od jądra dwuznacznego. Części rdzeniowa jądra nerwu XI leży w części szyjnej rdzenia kręgowego na poziomie C.-C6. Nerw zaopatruje mięsień mostkowo-sutkowo-obojczykowy oraz dolne i przednie części mięśnia czworobocznego. Do uszkodzenia nerwu XI dochodzi w wyniku zapalenia rdzenia kręgowego, guzów, wad rozwojowych, urazów ze złamaniem podstawy czaszki. Jednostronne uszkodzenie nerwu XI powoduje osłabienie rotacji głowy do boku i jej opadanie ku przodowi. Nerw podjęzykowy (XII) - jest nerwem (notorycznym języka. Posiada nieliczne włókna czuciowe. Jądro tego nerwu leży w dnie komory czwartej, jego pień przechodzi przez kanał nerwu podjęzykowego. Uszkodzenie jednostronne nerwu XII powoduje porażenie z zanikiem nerwów po tej stronie i zbaczanie języka. Przyczyną tych zmian są zapalenie pnia mózgu, guzy, tętniaki. Obustronne uszkodzenie nerwu XII prowadzi do obustronnego zaniku mięśni - język pozostaje nieruchomy i spoczywa na dnie jamy ustnej, dochodzi do zaburzeń połykania.
NERWY CZASZKOWE
wchodzą w skład obwodowego układu nerwowego. Jądra ruchowe N.CZ. wychodzą z ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i położone są w pniu mózgu (w jego głębokich warstwach). Jądra czuciowe leżą w zwojach w pobliżu pnia mózgu. Wyjątek stanowią nerwy: wzrokowy i węchowy, które są wypustkami mózgowia. Nerw węchowy (1) - jest wypustką mózgowia, jest jedynym, którego zakończenia mają bezpośredni kontakt ze światem zewnętrznym. Każda komórka węchowa zakończona jest z obu stron wypustkami. Jedna z nich skierowana jest do wnętrza nosa, a druga do opuszki węchowej w sródmózgowiu. Co ciekawe, pobudzenie W. jest większe podczas wydechu niż wdechu. Na drogę węchową składa się część węchowa błony śluzowej jamy nosa oraz trzy neurony. Droga węchowa jest jedyną drogą czuciową osiągającą korę mózgu bez pośrednictwa wzgórza. Jest to najwolniej przewodząca droga śródmózgowa. Uszkodzenie nerwu I prowadzi do osłabienia (hyposonia) lub zniesienia czucia węchu. Następuje to najczęściej w wyniku zmian zapalnych błony śluzowej nosa, urazów czaszki, guzów, cukrzycy, choroby Alzheimera, choroby Parkinsona. Nadwrażliwość węchowa (hyperosmia) towarzyszy często depresji. Nerw wzrokowy (II) - jest częścią mózgowia. Siatkówka - receptor wrażeń wzrokowych. Wypustki nerwu wzrokowego po przejściu przez kanał wzrokowy ulegają skrzyżowaniu wzrokowemu. W zaburzeniach odpływu krwi z siatkówki dochodzi do obrzęku tarczy nerwu II (tarcza zastoinowa). Sytuacja taka ma miejsce w procesach nowotworowych, zapalnych i ropnych z towarzyszącym wzrostem ciśnienia śródczaszkowego. Następstwem uszkodzenia drogi wzrokowej jest ubytek pola widzenia, upośledzenie ostrości wzroku, ślepota jednooczna. W wyniku zapalenia nerwu wzrokowego tworzy się tzw. mroczek środków)'. W przebiegu stanów zapalnych występują bóle oka przy ruchach gałek ocznych. Uszkodzenie okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych powoduje ubytki pola widzenia i niedowidzenie połowicze. Obustronne uszkodzenie kory wzrokowej powoduje tzw. ślepotę korową, w której brak jest poczucia światła i ciemności. Następstwem zaniku nerwu II jest postępujące pogorszenie ostrości wzroku, ubytek pola widzenia, upośledzenie widzenia barw. Nerw okoruchowy (III) - jądro tego nerwu leżyw nakrywce śródmózgowia i składa się z części przywspółczulnej (jądra Westphala-Edingera) dla wewnętrznych mięśni oka i położonego zewnętrznie jądra dla mięśni poprzecznie prążkowanych gałki ocznej. Nerw przebiega na podstawie mózgu, przez zatokę jamistą, dno oczodołu i przechodzi przez szczelinę oczodołową górną. Tu oddziela się część przywspółczulna do zwoju rzęskowego i włókna unerwiające mięśnie wewnętrzne oka (rzęskowy, zwieracz i rozwieracz źrenicy), mięsień dźwigacz powieki. Porażenie nerwu III objawia się opadaniem powieki, zezem porażennym, rozszerzeniem źrenicy, brakiem odruchu na światło i zniesieniem akomodacji. Porażeniu nerwu III może towarzyszyć niedowład połowiczy po stronie przeciwnej - zespół Webera. Nerw bloczkowy (IV) - należy do nerwów czaszkowych odpowiedzialnych za unerwienie mięśni poruszających gałką oczną. Jądro nerwu IV leży w okolicy okołowodociągowej substancji szarej na wysokości wzgórków dolnych. Nerw IV unerwia mięsień skośny górny, który zwraca gałkę oczną ku dołowi i na zewnątrz. Porażenie tego nerwu objawia się dwojeniem przy spojrzeniu w każdym kierunku z wyjątkiem spojrzenia ku górze. Nerw trójdzielny (V) - jest to nerw mieszany, czuciowo-ruchowy. Jądra czuciowe nerwu zlokalizowane są w pniu mózgu i rdzeniu szyjnym. Biorą udział w przenoszeniu bodźców dotyku, dyskryminacji oraz czucia bólu i temperatury. Obszary części ruchowej nerwu mieszczą się w okolicy nakrywki mostu. Wypustki jąder - korzeń czuciowy i ruchowy, dochodzą do zwoju trójdzielnego skąd rozdzielają się na trzy główne gałęzie: nerw oczny, szczękowy i żuchwowy. Unerwienie czuciowe obejmuje skórę twarzy, czoła, rogówkę, spojówki, jamę ustną i nosowo-gardłową, zęby, zatoki, ślinianki. Ruchowo nerw V unerwia mięśnie uczestniczące w procesie żucia. Uszkodzenie nerwu na różnych poziomach jego przebiegu prowadzi do osłabienia lub zaniku mięśni żucia, zaburzenia czucia twarzy (niedoczulica), osłabienia odruchu rogówkowego. Uszkodzenie zwoju nerwu V objawia się bardzo silnymi bólami twarzy, często epizodycznymi. Najczęstszym objawem jest neuralgia charakteryzująca się atakami bólu połowiczego twarzy promieniującego wzdłuż gałęzi nerwu V -rwa twarzowa. Ból trwa 1-2 minut. Ataki bólu są prowokowane żuciem, mówieniem, zmianą temperatury lub zmianami rozrostowymi. Neuropatia nerwu V jest zespołem objawowym charaktery-zującym się parestezjami, przewlekłymi bólami twarzy, zmianami troficznymi skóry w obrębie unerwienia nerwu V. Dodatkowo stwierdza się zaburzenia czucia, odruchu żuchwowego i rogówkowego. Nerw odwodzący (VI) - jądro tego nerwu leży w obrębie mostu. Nerw ten należy do grupy nerwów unerwiających mięśnie poruszające gałką oczną. N. VI unerwia mięsień prosty boczny, który odwodzi gałkę oczną. Uszkodzenie nerwów gałkoruchowych powoduje zwykle dwo-jenie obrazu oraz nieprawidłowe ustawienie gałki ocznej. Prowadzić to może do zeza zbieżnego. Nerw twarzowy (VII) - jest nerwem mieszanym, czuciowo-ruchowym. Część ruchowa zaopatruje mięśnie mimiczne twarzy i mięsień szeroki szyi. Część czuciowa (nerw pośredni) prowadzi włókna z przewodu słuchowego zewnętrznego, pobudza wydzielanie z gruczołów ślinowych i gruczołu łzowego, przewodzi impulsy smakowe z języka. Uszkodzenie nerwu VII prowadzi do osłabienia mięśni twarzy, opadania kącika ust, niewyraźnej mowy. Jednostronne uszkodzenie nerwu powoduje porażenie połowicze mięśni mimicznych twarzy. Dochodzi do wygładzenia czoła, niedomykania szpary powiekowej z wyciekiem łez. W zależności od miejsca uszkodzenia może dojść do zaburzenia wydzielania łez, zaburzenia smaku, nadwrażliwości słuchowej na tony niskie. Najczęstszymi przyczynami porażenia są guzy, zaburzenia naczyniowe, stwardnienie rozsiane, zakażenie wirusowe. Niekiedy dochodzi do samoistnego porażenia nerwu VII - porażenie Bella. Przyczyna choroby jest nieznana. Czynnikami ryzyka są nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Początek choroby jest nagły, z towarzyszącym bólem w okolicy kąta żuchwy. Dochodzi do porażenia mięśni mimicznych, zaburzenia smaku, wydzielania śliny i łez oraz nadwrażliwości na tony niskie. U połowy chorych objawy choroby ustępują samoistnie w ciągu 6 miesięcy. Następstwem choroby może być trwałe osłabienie mięśni mimicznych twarzy. Nerw przedsionkowo-ślimakowy (VIII) - jest nerwem czuciowym. Składa się z dwóch części: części należącej do układu słuchu (nerw słuchowy) i części układu równowagi (nerw przedsionkowy). Nerw słuchowy powstaje z wypustek zwoju spiralnego i przewodzi impulsy akustyczne z narządu spiralnego (Cortiego), przez kanał słuchowy przechodzi do pnia mózgu. Włókna słuchowe ulegają częściowo skrzyżowaniu i dochodzą do móżdżku i jąder nerwów gałkoruchowych. Drogi te prowadzą do pól korowych - pól słuchowych, gdzie dźwięk jest identyfikowany i analizowany. Uszkodzenie drogi słuchowej prowadzi do niedosłuchu lub głuchot} Objawy te są najczęściej następstwem zmian naczyniowych, zapalnych lub guzów w pniu mózgu. Jednostronne uszkodzenie korowych ośrodków słuchu może objawiać się aurą słuchową napadu padaczkowego, szumem w uszach z postępującym ubytkiem słuchu. Nerw przedsionkowy - wraz z nerwem słuchowym wchodzi do pnia mózgu i w rdzeniu przedłużonym tworzy kompleks jąder. Posiadają one połączenia z móżdżkiem, neuronami y i a rdzenia kręgowego i nerwami gałkoruchowymi. Połączenia te służą do sprawnego utrzymania stanu równowagi i stabilizacji postawy ciała. Niedomoga układu przedsionkowego objawia się zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami, oczopląsem i zbaczaniem kończyn. Cechą charakterystyczną układu przedsionkowego jest oczopląs - mimo-wolne ruchy gałek ocznych. Przyczyną tych zmian najczęściej są procesy naczyniowe, rozrostowe, guzy, działania uboczne niektórych leków. Nerw językowo-gardłowy (IX) - jest nerwem mieszanym, ruchowo-czuciowym. Obszar jądrowy części ruchowej znajduje się w rdzeniu przedłużonym (jądro dwuznaczne). Nerw opuszcza czaszkę przez otwór dla żyły szyjnej i tworzy dwa zwoje (górny i dolny). Ich wypustki unerwiają czuciowo błonę śluzową gardła, migdałków, podniebienia, smakowo V3 tylną języka. Nerw IX unerwia splot bębenkowy, ślinianki przyuszne, mięsień rylcowo gardłowy zatokę tętnicy szyjnej. Objawami jego uszkodzenia są: utrata smaku, brak odruchu połykania, zniesienie czucia bólu w górnej części gardła, porażenie podniebienia miękkiego. Najczęściej przyczyną uszkodzenia nerwu IX są zmiany w okolicy otworu żyły szyjnej. W obrębie unerwienia nerwu IX mogą występować bóle o charakterze neuralgicznym w nasadzie języka, migdałkach, podniebieniu miękkim z promieniowaniem do ucha. Wyzwalane są one w trakcie połykania, ziewania, kaszlu. Neuralgia objawowa występuje w guzach. W przypadku braku poprawy po leczeniu farmakologicznym stosuje się leczenie chirurgiczne. Nerw błędny (X) - jest nerwem mieszanym. Wychodzi z czaszki w otworze szyjnym, tworzy dwa zwoje: górny i dolny (guzowaty). Jest najdłuższym nerwem czaszkowym, który na swym przebiegu oddaje liczne gałęzie. Do głównych odgałęzień należą: gałąź oponowa, uszna, gardłowa, nerw krtaniowy górny, N. krtaniowy wsteczny, gałąź sercowa, oskrzelowa i trzewna. Całkowite obustronne uszkodzenie nerwu X prowadzi do śmierci z przyczyn oddechowych i krążeniowych. Jednostronne uszkodzenie N. X objawia się nosową mową, chrypką, zaburzeniami połykania, przyspieszeniem czynności serca, niemiarowością rytmu serca. Przyczynami uszkodzenia N. Xsąguzy ogniska krwotoczne, rozmiękanie, tętniaki, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, urazy. Nerw dodatkowy (XI) - jest nerwem ruchowym. Jądro nerwu (część opuszkowa) położone jest ku dołowi od jądra dwuznacznego. Części rdzeniowa jądra nerwu XI leży w części szyjnej rdzenia kręgowego na poziomie C.-C6. Nerw zaopatruje mięsień mostkowo-sutkowo-obojczykowy oraz dolne i przednie części mięśnia czworobocznego. Do uszkodzenia nerwu XI dochodzi w wyniku zapalenia rdzenia kręgowego, guzów, wad rozwojowych, urazów ze złamaniem podstawy czaszki. Jednostronne uszkodzenie nerwu XI powoduje osłabienie rotacji głowy do boku i jej opadanie ku przodowi. Nerw podjęzykowy (XII) - jest nerwem (notorycznym języka. Posiada nieliczne włókna czuciowe. Jądro tego nerwu leży w dnie komory czwartej, jego pień przechodzi przez kanał nerwu podjęzykowego. Uszkodzenie jednostronne nerwu XII powoduje porażenie z zanikiem nerwów po tej stronie i zbaczanie języka. Przyczyną tych zmian są zapalenie pnia mózgu, guzy, tętniaki. Obustronne uszkodzenie nerwu XII prowadzi do obustronnego zaniku mięśni - język pozostaje nieruchomy i spoczywa na dnie jamy ustnej, dochodzi do zaburzeń połykania.