MEDYCYNA JĄDROWA

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

MEDYCYNA JĄDROWA

medycyna nuklearna; określenie dotyczące medycznych zastosowań źródeł promieniowania w rozpoznawaniu i leczeniu chorób. Opiera się na stosowaniu radionuklidów (emitują promieniowanie gamma - fotony, niekiedy też elektrony i pozytrony), które można podawać doustnie, dożylnie i do jam ciała. Ich działanie wiąże się z ekspozycją na znacznie niższe dawki promieniowania niż przy technikach
radiograficznych. Nuklidów emitujących elektrony nie używa się in vivo (pochłaniane przez tkanki), a jedynie w pewnych technikach in vitro np. oznaczenia radioimmunologiczne (RIA - ang. radioimmune assay). Zjawisko anihilacji pozytronu z wytworzeniem charakterystycznych promieni pozwala na dokładną ich analizę ilościową i lokalizacyjną. Znajduje zastosowanie w emisyjnej tomografii pozytronowej (PET - ang. positron emission tomography) stanowiącej wartościową metodę oceny fizjologicznych i patologicznych procesów biochemicznych. Pokrewną techniką jest tomografia emisji pojedynczego fotonu (SPECT - ang. single photon emission computed tomography) wykorzystującą tomografię do uwidocznienia konwencjonalnych radionuklidów. SPECT stała się powszechną techniką, gdyż dzięki niej można uściślić rozpoznanie, eliminując zakłócenia z części narządu leżącego nad miejscem spodziewanego uszkodzenia przez tomograficzne uwidocznienie warstwy aktywności. Izotopy promieniotwórcze (radioizotopy) można stosować jako proste sole pierwiastka (np. jodek sodu) lub sprzęgać je chemicznie z inną cząsteczką otrzymując znakowany związek (radiofarmaceutyk). Pod względem fizjologicznymi biochemicznym związki te zachowują się tak samo jak forma nieradioaktywna np. małe dawki jodu promieniotwórczego stosuje się do pomiaru czynności tarczycy w próbie wychwytywania tej postaci jodu (scyntygrafia). Leczenie jest ważną częścią M. jądrowej szczególnie w przypadkach łagodnych i złośliwych chorób tarczycy. Obecnie intensywnie badane są możliwości leczenia raka z zastosowaniem przeciwciał monoklinalnych (swoiste dla tkanki guza) sprzęgniętych z promieniotwórczym znacznikiem. Umożliwia to dostarczenie dużej dawki promieniowania bezpośrednio do guza zmniejszając jednocześnie uszkodzenia sąsiadujących tkanek zdrowych. Do wykrywania promieniowania służą sondy scyntylacyjne, kamery scyntylacyjne i gamma kamery. Do najczęściej stosowanych radiofarmaceutyków należą: promieniotwórczy jod (choroby tarczycy), koloid technetu i siarki (czynność wątroby i śledziony), albumina znakowana technetem (łożysko naczyniowe), związek technetu i fosfonianów (kości).