KRWIOLECZNICTWO
A - B -
C - D -
E - F -
G - H -
I - J -
K - L -
M - N -
O - P -
R - S -
T - U -
W - Z
dziecka. Powikłania transfuzji krwi mają najczęściej charakter ostry - hemolityczny i niehemolityczny. Powikłania hemolityczne tzw. hemoliza potransfuzyjna spowodowana jest głównie przetoczeniem krwi grupowo niezgodnej, w zakresie niezgodności grup głównych reakcja występuje natychmiast. Występuje - hemoglobinuria, hemoglobinemia, bóle w okolicy krzyżowej, zaczerwienienie twarzy, żółtaczka, ostra niewydolność nerek i wstrząs hemolityczny. Powikłania nie-hemolityczne transfuzji mogą być spowodowane: przeciwciałami przeciw leukocytarnymi lub przeciw płytkowymi, obecnością pirogenów we krwi, obecnością bakterii we krwi, zatruciem cytrynianem, reakcją alergiczną, hiperkaliemią - stosunkowo częste przy przetaczaniu starych preparatów. Każdy człowiek ma jedną z czterech grup krwi: „A", „B", „AB" lub „0" - nie ma grup krwi lepszych i gorszych, wszystkie grupy mogą służyć do transfuzji. Nie ma też tzw. uniwersalnej grupy krwi, za taką uznawano kiedyś grupę „0"; prawdą jest, że dawcy z grupą „0" oraz Rh-ujemnym są cenni szczególnie - ich czerwone ciałka są zgodne z ciałkami prawie wszystkich chorych (nie zawierają antygenu Rh D). Grupę krwi układu AB0 i Rh oznacza się u każdego potencjalnego biorcy (pacjenta) po to, aby chory otrzymał do przetoczenia krew lub osocze zgodne grupowo. Rozpowszechnienie przetaczania jest następstwem odkryć Ludwika Hirszfelda, który wraz z żoną Hanną (lekarz pediatrii) w 1919r. wykazali istnienie różnic w częstości występowania cech grupowych krwi u ludzi różnych ras i narodowości; tak powstała nowa dyscyplina - seroantropologia. W każdej populacji narodowej jest pod tym względem trochę inaczej, decydują m.in. uwarunkowania genetyczne i klimatyczne. Metodą pozyskiwania krwi i produktów pochodnych (np. koncentraty krwinkowce, osocze) przez pobieranie jej od dawców jest upust krwi. R opiera się na zasadzie, iż przetacza się krew zgodną w zakresie antygenów układu AB0 oraz w zakresie antygenu D z układu Rh; krew ta nie może zawierać antygenu reagującego z przeciwciałami biorcy i nie może zawierać przeciwciał reagujących z krwinkami biorcy. W przypadku pozyskiwania krwi do celów leczniczych krwiodawca musi być zdrowy tylko wtedy upust nie będzie szkodliwy dla organizmu dawcy, ani przetoczona krew nie będzie stanowiła zagrożenia dla pacjenta. Kierując się troską o zdrowie dawców ustalono, że minimalny okres przerwy między dwoma pobraniami nie może być mniejszy niż 8 tygodni; zasadą jest, że mężczyźni maksymalnie mogą oddawać 6x w roku, a kobiety - 4x w roku. Krew oddaje się najczęściej metodą konwencjonalną - dawca oddaje krew pełną w ilości 450 ml - zabieg trwa 4-12 minut. Coraz częściej jednak stosuje się plazmaferezę automatyczną - dawca oddaje tylko osocze (plazmę) w ilości 600 ml w odstępach nie krótszych niż 2 tyg. - zabieg trwa ok. 40 minut oraz cytaferezę - kiedy dawca oddaje tylko wybrane elementy komórkowe krwi (płytki, krwinki białe) w odstępach nie krótszych niż 4 tygodnie - zabieg trwa ok. 60minut. Krew może oddawać (krwiodawstwo) każdy zdrowy człowiek w przedziale wiekowym: 18-60/65 lat. Odtworzenie tej ilości przez organizm ludzki następuje szybko - w przypadku oddania krwi pełnej w ciągu około 2-3 tygodni. Ale tak często krwi pełnej nie wolno oddawać. Przed każdym oddaniem krwi wszyscy dawcy krwi podlegają szczegółowemu wywiadowi i badaniu lekarskiemu (palacze - 1x w roku prześwietlenie klatki piersiowej). Krew pobierana jest z żyły w zgięciu łokciowym - zabieg ten trwa około 8-10 minut. Do pobierania krwi używany jest wyłącznie jałowy sprzęt jednorazowego użytku, toteż zarażenie w czasie oddawania krwi (AIDS lub inna choroba) jest niemożliwe. Bardzo istotna jest jakość krwi, głównie pod względem możliwości przeniesienia chorób zakaźnych np. AIDS, WZW. Odpowiednie instytucje Służby Krwi kontrolują pobraną krew i dawców jednak znane są z niedalekiej przeszłości skandale kryminalne z tym procesem związane (Francja, Kanada). Do oddania krwi lub osocza należy zgłaszać po spożyciu lekkostrawnego niezawierającego tłuszczów- posiłku, nie należy przychodzić na czczo. Odmianą hemoterapii stosowaną rzadko w niektórych chorobach alergicznych i czyraczności jest autohemoterapia. Jest to metoda leczenia bodźcowo-odczulajacego i polega na wstrzykiwaniu domięśniowym własnej krwi chore-
go (5-20 ml) natychmiast po jej pobraniu z żyły Ubytek krwi w pewnych sytuacjach może mieć działanie korzystne. Od bardzo dawna stosowano upusty krwi (za pomocą pijawek) w celach leczniczych, a ich korzystny wpływ tłumaczono wysysaniem ziej krwi. Obecnie stosuje się je jedynie np. w hemochromatozie (zazwyczaj raz, czasem dwa razy w tygodniu), leczenie ta kie prowadzi się przez wiele tygodni i może ono doprowadzić do osiągnięcia prawidłowego poziomu żelaza we krwi a także w czerwieni cy (nadmiar erytrocytów) w celu rozcieńczenia krwi. Na całym świecie trwają badania nad uzyskaniem sztucznej krwi, czyli substancji wypełniającej łożysko naczyniowe i przenoszącej tlen oraz dwutlenek węgla, natomiast pozbawionej niebezpieczeństwa przenoszenia chorób zakaźnych i do tego trwałą. Substancje takie tworzy się z wykorzystaniem syntetycznych związków chemicznych posiadających zdolność wiązania tle nu lub hemoglobiny pozyskanej z krwi ludzkiej lub zwierzęcej. Nie można człowiekowi prze toczyć czystej hemoglobiny jest ona, bowiem szybko wydalana przez nerki, jednocześnie je uszkadzając (krwiozastępcze preparaty).
KRWIOLECZNICTWO
hemoterapia; leczenie krwią polega na podawaniu (transfuzji przetaczaniu) choremu dożylne krwi i jej poszczególnych składników. W Polsce przetoczenia krwi są kontrolowane i organizowane przez Polską Służbę Krwi, która działa zgodnie z międzynarodowymi przepisami, zakładającymi, że z jednej porcji pełnej powinno się uzyskać trzy składniki, tj. krwinki czerwone, płytkowe i osocze. Prze-taczanie krwi pełnej jest nieekonomiczne - to też znacznie ograniczono podawanie pełnej krwi na korzyść tych składników, których niedobór jest powodem choroby tzn. masy erytrocytarnej, masy płytkowej i osocza, a rzadziej także wypreparowanym z krwi innych składników np. granulocytów, immunoglobulin, albumin itd. Dzięki stosowaniu najnowszych technik uzyskiwania składników krwi i wytwarzania jej preparatów jedno oddanie krwi pełnej służy, aż trzem chorym. Codziennie do operacji planowanych potrzeba ponad 15001 krwi (w Warszawie ponad 3001), co oznacza, iż 3000 dawców musi oddać po 450ml krwi pełnej (jest to maksymalna ilość ustalona przez normy międzynarodowe). Transfuzja może być zwykła i wymienna. Transfuzja wymienna, stosowana w chorobie hemolitycznej noworodków, ma na celu usunięcie z ustroju dziecka przeciwciał i nadmiaru bilirubiny-wymianie podlega wówczas ponad 90% krwidziecka. Powikłania transfuzji krwi mają najczęściej charakter ostry - hemolityczny i niehemolityczny. Powikłania hemolityczne tzw. hemoliza potransfuzyjna spowodowana jest głównie przetoczeniem krwi grupowo niezgodnej, w zakresie niezgodności grup głównych reakcja występuje natychmiast. Występuje - hemoglobinuria, hemoglobinemia, bóle w okolicy krzyżowej, zaczerwienienie twarzy, żółtaczka, ostra niewydolność nerek i wstrząs hemolityczny. Powikłania nie-hemolityczne transfuzji mogą być spowodowane: przeciwciałami przeciw leukocytarnymi lub przeciw płytkowymi, obecnością pirogenów we krwi, obecnością bakterii we krwi, zatruciem cytrynianem, reakcją alergiczną, hiperkaliemią - stosunkowo częste przy przetaczaniu starych preparatów. Każdy człowiek ma jedną z czterech grup krwi: „A", „B", „AB" lub „0" - nie ma grup krwi lepszych i gorszych, wszystkie grupy mogą służyć do transfuzji. Nie ma też tzw. uniwersalnej grupy krwi, za taką uznawano kiedyś grupę „0"; prawdą jest, że dawcy z grupą „0" oraz Rh-ujemnym są cenni szczególnie - ich czerwone ciałka są zgodne z ciałkami prawie wszystkich chorych (nie zawierają antygenu Rh D). Grupę krwi układu AB0 i Rh oznacza się u każdego potencjalnego biorcy (pacjenta) po to, aby chory otrzymał do przetoczenia krew lub osocze zgodne grupowo. Rozpowszechnienie przetaczania jest następstwem odkryć Ludwika Hirszfelda, który wraz z żoną Hanną (lekarz pediatrii) w 1919r. wykazali istnienie różnic w częstości występowania cech grupowych krwi u ludzi różnych ras i narodowości; tak powstała nowa dyscyplina - seroantropologia. W każdej populacji narodowej jest pod tym względem trochę inaczej, decydują m.in. uwarunkowania genetyczne i klimatyczne. Metodą pozyskiwania krwi i produktów pochodnych (np. koncentraty krwinkowce, osocze) przez pobieranie jej od dawców jest upust krwi. R opiera się na zasadzie, iż przetacza się krew zgodną w zakresie antygenów układu AB0 oraz w zakresie antygenu D z układu Rh; krew ta nie może zawierać antygenu reagującego z przeciwciałami biorcy i nie może zawierać przeciwciał reagujących z krwinkami biorcy. W przypadku pozyskiwania krwi do celów leczniczych krwiodawca musi być zdrowy tylko wtedy upust nie będzie szkodliwy dla organizmu dawcy, ani przetoczona krew nie będzie stanowiła zagrożenia dla pacjenta. Kierując się troską o zdrowie dawców ustalono, że minimalny okres przerwy między dwoma pobraniami nie może być mniejszy niż 8 tygodni; zasadą jest, że mężczyźni maksymalnie mogą oddawać 6x w roku, a kobiety - 4x w roku. Krew oddaje się najczęściej metodą konwencjonalną - dawca oddaje krew pełną w ilości 450 ml - zabieg trwa 4-12 minut. Coraz częściej jednak stosuje się plazmaferezę automatyczną - dawca oddaje tylko osocze (plazmę) w ilości 600 ml w odstępach nie krótszych niż 2 tyg. - zabieg trwa ok. 40 minut oraz cytaferezę - kiedy dawca oddaje tylko wybrane elementy komórkowe krwi (płytki, krwinki białe) w odstępach nie krótszych niż 4 tygodnie - zabieg trwa ok. 60minut. Krew może oddawać (krwiodawstwo) każdy zdrowy człowiek w przedziale wiekowym: 18-60/65 lat. Odtworzenie tej ilości przez organizm ludzki następuje szybko - w przypadku oddania krwi pełnej w ciągu około 2-3 tygodni. Ale tak często krwi pełnej nie wolno oddawać. Przed każdym oddaniem krwi wszyscy dawcy krwi podlegają szczegółowemu wywiadowi i badaniu lekarskiemu (palacze - 1x w roku prześwietlenie klatki piersiowej). Krew pobierana jest z żyły w zgięciu łokciowym - zabieg ten trwa około 8-10 minut. Do pobierania krwi używany jest wyłącznie jałowy sprzęt jednorazowego użytku, toteż zarażenie w czasie oddawania krwi (AIDS lub inna choroba) jest niemożliwe. Bardzo istotna jest jakość krwi, głównie pod względem możliwości przeniesienia chorób zakaźnych np. AIDS, WZW. Odpowiednie instytucje Służby Krwi kontrolują pobraną krew i dawców jednak znane są z niedalekiej przeszłości skandale kryminalne z tym procesem związane (Francja, Kanada). Do oddania krwi lub osocza należy zgłaszać po spożyciu lekkostrawnego niezawierającego tłuszczów- posiłku, nie należy przychodzić na czczo. Odmianą hemoterapii stosowaną rzadko w niektórych chorobach alergicznych i czyraczności jest autohemoterapia. Jest to metoda leczenia bodźcowo-odczulajacego i polega na wstrzykiwaniu domięśniowym własnej krwi chore-
go (5-20 ml) natychmiast po jej pobraniu z żyły Ubytek krwi w pewnych sytuacjach może mieć działanie korzystne. Od bardzo dawna stosowano upusty krwi (za pomocą pijawek) w celach leczniczych, a ich korzystny wpływ tłumaczono wysysaniem ziej krwi. Obecnie stosuje się je jedynie np. w hemochromatozie (zazwyczaj raz, czasem dwa razy w tygodniu), leczenie ta kie prowadzi się przez wiele tygodni i może ono doprowadzić do osiągnięcia prawidłowego poziomu żelaza we krwi a także w czerwieni cy (nadmiar erytrocytów) w celu rozcieńczenia krwi. Na całym świecie trwają badania nad uzyskaniem sztucznej krwi, czyli substancji wypełniającej łożysko naczyniowe i przenoszącej tlen oraz dwutlenek węgla, natomiast pozbawionej niebezpieczeństwa przenoszenia chorób zakaźnych i do tego trwałą. Substancje takie tworzy się z wykorzystaniem syntetycznych związków chemicznych posiadających zdolność wiązania tle nu lub hemoglobiny pozyskanej z krwi ludzkiej lub zwierzęcej. Nie można człowiekowi prze toczyć czystej hemoglobiny jest ona, bowiem szybko wydalana przez nerki, jednocześnie je uszkadzając (krwiozastępcze preparaty).