A -
B -
C -
D -
E -
F -
G -
H -
I -
J -
K -
L -
M -
N -
O -
P -
R -
S -
T -
U -
W -
Z
HIPERTERMIA
przegrzanie, prostracja cieplna; stan nadmiernego wzrostu temperatury ciała. Rozwija się, gdy ilość powstającego ciepła w organizmie przekracza możliwości jego utraty. Często reakcjom fizjologicznym towarzyszącym przegrzaniu (zaburzenia pracy przewodu pokarmowego i przykurcze mięśni szkieletowych) towarzyszą zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, wynikające głównie ze wzmożonego wydzielania potu. Zaburzenia są największe przy jednoczesnym przegrzaniu i odwodnieniu. Powoduje to tzw. udar cieplny, prowadzący do zgonu w obrazie wstrząsu, przy temperaturze wewnętrznej 42-43°C. Zaburzenie czynności termoregulacji następujące wtedy, gdy przestają prawidłowo działać mechanizmy regulacji temperatury na skutek długotrwałego narażenia na działanie wysokiej temperatury (jest zaburzeniem wymiany ciepła między organizmem, a otoczeniem). Ten rodzaj zaburzenia jest bardzo niebezpieczny i może wywołać ciężkie (nawet śmiertelne) zaburzenia w ustroju. Panuje mylne przekonanie, że udar jest zjawiskiem wywołanym wyłącznie przez działanie słońca. W rzeczywistości udar, będący skutkiem zbyt długiego opalania się bez właściwej ochrony nosi nazwę słonecznego i jest on pewną postacią udaru. Udar słoneczny może przydarzyć się łatwiej osobie o jasnej karnacji i nie przyzwyczajonej do opalania niż komuś, kto ma skórę ogorzałą od słońca. Należy także brać pod uwagę takie czynniki, jak pora dnia oraz stopień wilgotności otoczenia, a także przystosowanie do wyższej temperatury (osoby zamieszkałe w zimnych okolicach są bardziej podatne). Szybciej dochodzi do U. u osób w podeszłym wieku, zmęczonych, wyczerpanych, nadużywających alkoholu i ogólnie słabych. Im większa wilgotność tym większe ryzyko wystąpienia zaburzeń tego typu, gdyż wilgotne powietrze pogarsza chłodzenie organizmu, które uzyskujemy pocąc się. Niektóre choroby sprzyjają występowaniu udaru, zwłaszcza te, które powodują wzrost gorączki. Pierwszym alarmującym objawem wystąpienia udaru jest zanik pocenia, ponieważ wyczerpaniu ulegają rezerwy płynu. W niektórych przypadkach mogą pojawić się inne objawy towarzyszące, takie jak oparzenia lub zaczerwienia skóry (chory czuje się jakby płonął). Poza odwodnieniem (przyspieszenie tętna i oddechów) i gorączką główne zaburzenia dotyczą układu nerwowego (zawroty i ból głowy, znużenie, zaburzenia orientacji, utrata przytomności i drgawki). Temperatura ciała może przekroczyć 41 °C i chory ginie (osoby odratowane w stanie skrajnej hipertermii mają zwykle trwałe uszkodzenie mózgu). W zapobieganiu udaru ważnym jest unikanie zbyt długiego wystawiania się na słońce lub działania innych źródeł intensywnego ciepła. Przebywając w gorącym klimacie lub uprawiając sport należy pić dużo wody i napojów izotonicznych, pomagających zatrzymać płyn wewnątrz ustroju i wyrównać braki soli mineralnych. Jeśli jednak udar wystąpi, należy natychmiast wezwać lekarza lub zabrać chorego do szpitala, a ponadto odsunąć od źródła ciepła i stosować chłodzenie za pomocą kąpieli w letniej, stopniowo ochładzanej wodzie. Gdy pojawią się pierwsze oznaki poprawy, tzn. temperatura ciała spadnie poniżej 38°C i stwierdzimy dotykiem pewne ochłodzenie skóry, możemy zacząć podawać choremu małymi łykami solankę, aby zainicjować proces ponownego nawodnienia organizmu. W normalnych warunkach organizm traci około 2,5l wody dziennie. Wraz ze wzrostem temperatury rośnie parowanie i zaczynamy się pocić, co obniża temperaturę. Hipertermia może się rozwinąć również przy dużym wydzielaniu potu, prowadząc do apatii, zmęczenia, zaburzeń psychicznych i w skrajnych przypadkach do śmierci w wyniku zapaści sercowo-naczyniowej (należy pić dużo wody lub soków owocowych, ubierać się w lekką, przewiewną odzież, chronić głowę i kark przed słońcem, ćwiczenia fizyczne wykonywać rano lub wieczorem, a w najgorętszej porze dnia przebywać w cieniu). Większa wrażliwość na hipertermię cechuje niemowlęta i osoby w podeszłym wieku, ze względu na opóźnienie reakcji termoregulacyjnych służących usuwaniu nadmiaru ciepła z organizmu. U osób z predyspozycją genetyczną może wystąpić tzw. hipertermia złośliwa, charakteryzująca się niezwykle szybkim wzrostem temperatury podczas zabiegów chirurgicznych, wykonywanych w narkozie (np. z użyciem halotanu). Przyczyną jest zachwianie równowagi pomiędzy paradoksalnie dużym przyspieszeniem tempa wytwarzania ciepła w mięśniach szkieletowych, a jego usuwaniem w warunkach sali operacyjnej. W odróżnieniu od hipertermii podwyższenie temperatury ciała w gorączce pojawia się przy sprawnie działających mechanizmach termoregulacji (-> hipotermia)